Orgelconcert door Maarten Wilmink

Programma Johann Sebastian Bach (1685-1750) - Toccata F-dur (BWV 540) Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) - Allegretto (Thema und Variationen) (aus: Piano Concerto No. 24 (K. 491)) Johannes Brahms (1833-1897) - 11 Choralvorspiele (Op. 122) - 2. Herzliebster Jesu Louis Vierne (1870–1937) - Divertissement - Arabesque Max Reger (1873-1916) - Phantasie über den Choral “Ein feste Burg ist unser Gott” (Op. 27) Toelichting over het programma: Johann Sebastian Bach (1685–1750) neemt binnen de Duitse barokmuziek een centrale plaats in. Zijn orgelwerken werden al tijdens zijn leven bewonderd vanwege hun technische en contrapuntische kwaliteit. De Toccata in F-groot (BWV 540) behoort tot zijn omvangrijkste composities voor orgel. Het werk ontstond waarschijnlijk in de eerste helft van de achttiende eeuw, mogelijk tijdens Bachs jaren in Weimar of Leipzig. Opvallend is de grote zelfstandige rol van het pedaal, vooral in de openingspassages. Dat sluit aan bij de Noord-Duitse orgeltraditie, waarin virtuositeit en improvisatorische vrijheid belangrijk waren. Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) schreef relatief weinig voor orgel, maar zijn muziek werd later regelmatig voor het instrument bewerkt. Het Allegretto uit het Pianoconcert nr. 24 in c-klein (KV 491) dateert uit 1786. Dit concerto behoort tot Mozarts meest dramatische en symfonisch uitgewerkte pianoconcerten. Het laatste deel is opgebouwd als een reeks variaties op een eenvoudig thema. Variatievormen waren in de achttiende eeuw een belangrijk middel om compositorisch vakmanschap te demonstreren. Mozart gebruikt daarbij een ongebruikelijk groot orkest voor een pianoconcert uit die periode, inclusief klarinetten, die hij bijzonder waardeerde. Het concerto maakte indruk op latere componisten; Ludwig van Beethoven noemde KV 491 expliciet als een werk dat hij bewonderde. De 11 Choralvorspiele op. 122 van Johannes Brahms (1833–1897) ontstonden aan het einde van zijn leven, in 1896. Ze behoren tot zijn laatste voltooide composities. Brahms had een sterke belangstelling voor oudere muziek, vooral voor Bach en de protestantse koraaltraditie. In deze koraalvoorspelen combineert hij contrapuntische technieken met een laatromantische harmonische taal. Het tweede stuk van de cyclus, “Herzliebster Jesu”, is gebaseerd op een lijdenslied uit de zeventiende eeuw. De muziek is sober van karakter en vermijdt uiterlijke virtuositeit. Veel commentatoren hebben gewezen op het introspectieve karakter van deze late werken. Clara Schumann schreef na Brahms’ dood dat de koraalvoorspelen klonken als een afscheid van het leven. Met Louis Vierne (1870–1937) verschuift het perspectief naar de Franse orgelcultuur van de late negentiende en vroege twintigste eeuw. Vierne studeerde aan het Conservatoire de Paris bij César Franck en Charles-Marie Widor. In 1900 werd hij benoemd tot titulair organist van de Notre-Dame in Parijs, een functie die hij tot zijn dood behield. Zijn composities zijn sterk verbonden met het Franse symfonische orgeltype van Aristide Cavaillé-Coll, dat grote dynamische en orkestrale mogelijkheden bood. Werken als Divertissement en Arabesque laten een lichtere, meer karaktermatige kant van Viernes stijl horen. Harmonisch sluiten ze deels aan bij het Franse impressionisme, hoewel Viernes muziek doorgaans sterker geworteld blijft in de laatromantische traditie. Max Reger (1873–1916) vertegenwoordigt tenslotte een culminatie van de Duitse laatromantische orgelstijl. Reger bewonderde Bach intensief en zag contrapunt als de kern van zijn compositietechniek. Tegelijkertijd gebruikte hij een zeer chromatische harmoniek die verwant is aan Wagner en Liszt. De Phantasie über den Choral “Ein feste Burg ist unser Gott” op. 27 uit 1898 is gebaseerd op het bekende Lutherkoraal uit de zestiende eeuw. In de Duitse protestantse traditie had dit lied een sterke symbolische betekenis gekregen. Reger verwerkt het koraal in een omvangrijke fantasievorm waarin monumentale climaxen worden afgewisseld met meer meditatieve passages. CV van de concertgever Maarten Wilmink werd geboren in 2001 en raakte op 12-jarige leeftijd gefascineerd door het orgel. Inmiddels voerde zijn concertagenda hem onder meer naar Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Italië en Litouwen. Hij speelde concerten in onder andere de Notre-Dame te Parijs, de Dom van Innsbruck en de kathedraal van Udine en werd eersteprijswinnaar van verschillende orgelconcoursen. Per januari 2026 is hij benoemd tot titulair organist van de Kathedrale Basiliek St. Bavo te Haarlem. Zijn orgelstudie begon in 2014 bij Louis ten Vregelaar en vervolgde hij in 2019 aan het conservatorium in Rotterdam. Hier studeerde hij bij Ben van Oosten en Zuzana Ferjenčíková. Daarnaast studeerde hij daar ook improvisatie bij Hayo Boerema en rondde hij de studie kerkmuziek af. Zowel zijn bachelor- als zijn master-examen orgel werden met een 10 beoordeeld en sloot hij daarmee beide summa cum laude af. Momenteel studeert hij bij Notre-Dame organist Vincent Dubois voor het Konzertexamen Orgel in Saarbrücken (Duitsland). Naast zijn soloconcerten, treedt hij solistisch op met orkesten en begeleidt hij regelmatig koren en ensembles. Ook heeft hij een YouTube-kanaal waarop hij eigen opnames publiceert. Van 2022 tot 2026 was hij als organist-dirigent verbonden aan de St.- Stephanuskerk te Borne. Voor de periode 2023-2024 ontving hij een tweejarige benoeming als organ scholar in Ratingen (Duitsland). Meermaals speelde hij tijdens Missen die live werden uitgezonden op NPO 2. Naast zijn activiteiten als uitvoerend musicus, is hij ook actief als privédocent orgel. Maarten Wilmink werd prijswinnaar bij verschillende orgelconcoursen. Hij won eerste prijzen tijdens het SGO Orgelconcours 2018 (Groningen), het Quintus Orgelconcours 2021 (Kampen) en de Rino Benedet Organ Competition 2023 (Bibione (Italië)). Zie ook: www.maartenwilmink.com